Πωπωπωπω, γεμίσαμε Mathematics evangelists! :Ρ Η παιδική χαρά του Cantor γίναμε. Ας πάρω κι εγώ θέση, αν υπάρχει χώρος - και να μην υπάρχει, μαθηματικός είμαι, θα μου δημιουργήσω λίγο. :Ρ
Πρώτα-πρώτα, το ότι τα μαθηματικά εκφράζουν μία «πραγματικότητα» και δεν είναι αυθαίρετα νοητικά κατασκευάσματα του μυαλού είναι μία απλή (νεο)πλατωνική φιλοσοφική θεώρηση του κόσμου. Ποιος είπε ότι τα μαθηματικά περιγράφουν «σώνει και ντε» μία αλήθεια απρόσιτη σε εμάς ( ; ) σε έναν φανταστικό «Κόσμο των Ιδεών»; Μπορεί κάλλιστα κανείς να πάρει διαφορετική θέση, χωρίς να έχει επιπτώσεις στα ίδια τα μαθηματικά.
Για να το «χοντρύνω» λίγο ακόμα,
γιατί είναι σωστή μέθοδος απόδειξης η απαγωγή σε άτοπο; Το ότι έχει αποδειχθεί η αδυναμία μη ύπαρξης ενός αντικειμένου δε συνεπάγεται ότι αυτό υπάρχει ή, για να το θέσω πιο σωστά, ότι αυτό είναι
κατασκευάσιμο. Άλλωστε, αν κάτι δεν μπορείς να το κατασκευάσεις μέσα από αποδεκτές και συνεπείς αποδεικτικές διαδικασίες, υπάρχει πράγματι;
Επίσης, κάτι που στα μαθηματικά αποδεικνύεται - με συνεπή τρόπο - δε σημαίνει ότι είναι και αλήθεια στον κόσμο μας - για κανέναν λόγο. Η μαθηματική αλήθεια είναι
δέσμια των αξιωμάτων από τα οποία εκπορεύεται. Και ποιοι τα διαλέγουν τα αξιώματα; Οι άνθρωποι! Και, για να προλάβω κάποιους, όχι, το ότι ένα αξίωμα φαίνεται εύλογο δε σημαίνει ότι θα έπρεπε και να είναι αποδεκτό. Ας πάρουμε το
αξίωμα της επιλογής. Τι λέει, μπακάλικα, αυτό το αξίωμα; Ότι αν έχω μπροστά μου πιατάκια που όλα μέσα έχουν πατατάκια (ενδεχομένως, τα πιατάκια να είναι άπειρα στο πλήθος), τότε, μπορώ να επιλέξω από κάθε ένα πιατάκι ένα πατατάκι, αν θέλω - εμ, τι, αφού έχει μέσα πατατάκια, θα μπορώ να το πάρω. Τώρα, με βάση το αξίωμα της επιλογής, λίγη θεωρία μέτρου, λίγη θεωρία ομάδων και κάτι ψιλο-επιχειρήματα, οι
Banach και Tarski μας αποδεικνύουν ότι μπορείς να πάρεις μία μπαλίτσα - τριών διαστάσεων, σαν ένα πορτοκάλι - και να την κόψεις σε 5-10 κομμάτια, να τα μεταφέρεις μέσα στον χώρο και να τα ξανασυναρμολογήσεις με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να πάρεις δύο μπαλίτσες, η κάθε μία από τις οποίες είναι ίδια με την αρχική. Άρα, από μία μπαλίτσα παίρνεις δύο ολόιδιες με την πρώτη.
Κάτσε, μα αυτό δε συμβαίνει στον κόσμο μας;! - τουλάχιστον όχι με τα δικά μου πορτοκάλια στην κουζίνα μου. Μήπως το αξίωμα της επιλογής είναι μία ανοησία; Μα, είναι «προφανώς» σωστό. Για να δικαιώσουμε λίγο το «πολύπαθο» αξίωμα της επιλογής, αποδείχθηκε αργότερα ότι το θεώρημα Banah -Tarski μπορεί να αποδειχθεί και χωρίς αυτό, αλλά με ένα άλλο θεώρημα (το
Hahn-Banach) και το
λήμμα του υπερφίλτρου - όχι του καφέ - το οποίο όμως, και πάλι, είναι μία πιο «χαλαρή» μορφή του αξιώματος της επιλογής.
Συνοψίζοντας τις δύο προηγούμενες παραγράφους, άνθρωποι επιλέγουν τα αξιώματα - εδώ, τα αξιώματα της θεωρίας συνόλων - άρα ανθρώπινη κατασκευή είναι και η μαθηματική αλήθεια, όσο κι αν μας «ενοχλεί».
Παρακάτω, τώρα, κάπου πήρε το μάτι μου κάτι σε σχέση με το ότι τα μαθηματικά - ή η X,Y,Z επιστήμη - είναι «ζόρικα» γιατί ακόμα δεν έχουν αποδειχθεί πράγματα και βρίσκουμε συνέχεια καινούργια. Δεν νομίζω ότι με αυτό μπορείς να καθορίσεις τη δυσκολία ενός γνωστικού αντικειμένου και εξηγούμαι αμέσως. Στα μαθηματικά, οποιαδήποτε αρκετά πλούσια θεωρία - μπακάλικα, ικανή να περιγράψει την θεωρία αριθμών - περιέχει προτάσεις που δεν είναι εφικτό ούτε να αποδειχθούν ούτε να κακταρριφθούν - κάπως έτσι, έλεγε ένας καθηγητής μας, έκλεισε ο Goedel το σπίτι του Hilbert. Με άλλα λόγια, σε όσα πράγματα στα μαθηματικά έχουν «ενδιαφέρον» - αν και ο καθένας τη βρίσκει με ότι θέλει - πάντα θα υπάρχουν πράγματα που θα αδυνατούμε να τα αποδείξουμε ή να τα αρνηθούμε - κάτι σαν την ύπαρξη του Θεού στην πραγματική ζωή. :Ρ Ένα τέτοιο σύστημα είναι, για παράδειγμα, η θεωρία της Ευκλείδειας γεωμετρίας όπως την περιγράφει ο παππούς Ευκλείδης στα Στοιχεία.
Κι εδώ έρχεται το major plot-twist. Τι είναι, τελικά, τα μαθηματικά, αν όχι μία γλώσσα; Και, αν οι γλώσσες δεν είναι ανθρώπινα κατασκευάσματα, τότε τι είναι;
Πάντως, ο Randall Munroe έχει άλλη άποψη :Ρ